Reforma PIP: umowa zlecenie przekształcona w etat – kiedy pracownik potrzebuje badań wstępnych?

Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy ma nowe narzędzie: decyzję o ustaleniu istnienia stosunku pracy. Jeśli ktoś formalnie pracuje na umowie zlecenie, a w praktyce jak etatowiec – osobiście, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę – inspektor może doprowadzić do przekształcenia takiej umowy w umowę o pracę. Dla pracodawców z Gliwic i Zabrza, zwłaszcza z branż produkcyjnych, magazynowych i usługowych, to dobry moment, by przejrzeć umowy. Jest też jeden aspekt, o którym łatwo zapomnieć: badania medycyny pracy.

Jak działa nowa procedura PIP?

W skrócie:

1. Inspektor podczas kontroli stwierdza, że umowa cywilnoprawna ma cechy stosunku pracy (art. 22 § 1 Kodeksu pracy).
2. Wydaje polecenie usunięcia naruszenia.
3. Jeśli pracodawca go nie wykona, inspektor kieruje wniosek do okręgowego inspektora pracy, który może wydać decyzję o ustaleniu istnienia stosunku pracy.
4. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy, które wstrzymuje jej wykonanie do czasu wyroku.

Kluczowe kryteria to praca wykonywana osobiście, pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem – czyli te same, które od lat definiują umowę o pracę.

Zleceniobiorca a medycyna pracy – jak jest dziś?

Kodeks pracy nakłada obowiązek badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na pracowników, czyli osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy. Przepisy nie nakazują wprost badań osobom na umowie zlecenie – choć pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo wszystkich osób pracujących na jego terenie (art. 304 Kodeksu pracy) i wiele firm wymaga orzeczenia także od zleceniobiorców, szczególnie przy pracy fizycznej, na wysokości czy przy maszynach.

W praktyce oznacza to, że osoby na zleceniach często nie mają aktualnego orzeczenia lekarskiego.

Co z badaniami, gdy umowa staje się umową o pracę?

Jeśli w firmie dojdzie do przekształcenia umowy – na skutek decyzji PIP, wyroku sądu albo dobrowolnie, w ramach porządkowania umów – osoba staje się pracownikiem. A pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego. Dlatego warto od razu:

• sprawdzić, czy dana osoba ma ważne orzeczenie dla tego stanowiska i tych warunków pracy,
• jeśli nie – wystawić skierowanie na badania wstępne z pełnym opisem stanowiska i czynników szkodliwych,
• zadbać o szkolenie BHP i pozostałe obowiązki wobec pracownika.

Kodeks pracy przewiduje wyjątki od badań wstępnych, m.in. przy ponownym zatrudnieniu na tym samym stanowisku w ciągu 30 dni po rozwiązaniu poprzedniej umowy o pracę, jeśli orzeczenie jest aktualne, a warunki pracy się nie zmieniły (nie dotyczy to prac szczególnie niebezpiecznych). Osoby, które wcześniej pracowały wyłącznie na zleceniu, zwykle z tego wyjątku nie skorzystają – nie miały wcześniej umowy o pracę ani orzeczenia wystawionego na podstawie skierowania pracodawcy.

Koszt badań zawsze ponosi pracodawca, a badania powinny w miarę możliwości odbywać się w godzinach pracy.

Jak przygotować firmę?

Jeśli zatrudniasz osoby na zleceniach w Gliwicach, Zabrzu czy okolicy, proponujemy prosty plan:

1. Przejrzyj umowy cywilnoprawne pod kątem cech stosunku pracy.
2. Zrób listę osób bez aktualnych orzeczeń – szczególnie na stanowiskach z czynnikami szkodliwymi.
3. Przygotuj skierowania – aktualny wzór znajdziesz w naszej strefie pracodawcy.
4. Zaplanuj badania hurtowo – przy stałej umowie oferujemy priorytetowe terminy i jedną fakturę zbiorczą w miesiącu.

Badanie wstępne bez badań dodatkowych kosztuje od 250 zł; przy większej liczbie pracowników ceny podlegają negocjacji. Pełne zestawienie znajdziesz w cenniku usług, a zakres badań – na stronie Medycyna pracy Gliwice.

Podsumowanie

Reforma PIP to przede wszystkim zmiana w prawie pracy, ale ma bezpośrednie skutki dla medycyny pracy: każda osoba, która stanie się pracownikiem, potrzebuje aktualnego orzeczenia. Lepiej zadbać o to z wyprzedzeniem niż w trakcie kontroli.

Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień publikacji. W sprawach dotyczących kwalifikacji umów skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą kadrowym.